Chronologizacja
1. ziemia
Definicja
Pochodzenie
z psł. *orlьji : *orlьja 'orka, uprawa roli; pole orne, zaorane'
Pierwotna nazwa czynności (wtórnie rezultat czynności) od psł. *orati (zob. orać) z przyrostkiem *-lьji / *-lьja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia rolnictwo
CZŁOWIEK I PRZYRODA Ziemia gleba
Połączenia
- rola uprawna
- praca na roli
- uprawiać rolę
- pracować na roli
Cytaty
|
Chłop uprawia rolę i w tym sensie jest rolnikiem. źródło: NKJP: Edmund Mokrzycki: Klasa z przeszłości, Gazeta Wyborcza, 1997-07-05 |
|
|
Pochodzi ze wsi, ciężko pracował na roli. źródło: NKJP: Lidia Cichocka: Grześka z Kolosów droga na szczyt, Echo Dnia, 2007-05-26 |
|
|
Folwark liczył wtedy 991 ha (z tego 551 ha roli uprawnej, 78 ha łąk i 91 ha lasu). źródło: NKJP: Henryk Jabłoński: Tuchółka, Wieszczyce i Żalno, Tygodnik Tucholski, 2003 |
|
|
Takich rodzin jak J. - żyjących skromnie, z pracy na roli - mamy w gminie bardzo wiele, prawie połowę - mówi wójt. źródło: NKJP: Jerzy Leśniak: Żałoba w Młynnem i Pasierbcu, Dziennik Polski, 1998-09-01 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |
2. na scenie
Definicja
Pochodzenie
fr. rôle
z łac. śred. rollus (< rotulus)
- zdrobnienie łac. rota 'koło', także 'zwój, zwinięta, zapisana karta'
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka teatr
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka film
Połączenia
- główna rola; rola pierwszoplanowa, drugoplanowa, tytułowa; role aktorskie; dziecięce; filmowe, teatralne, telewizyjne
- odtwórca głównej roli
- dublować; kreować rolę
- wcielić się; wczuwać się w rolę
Cytaty
|
- Dziś otwarły się drzwi - stwierdziła po wręczeniu statuetki 33-letnia Halle Berry, która jako pierwsza w historii czarnoskóra aktorka otrzymała złotą statuetkę za rolę pierwszoplanową. źródło: NKJP: Dagmara Łopatowska: Pierwsi wśród równych, Dziennik Polski, 2002-03-26 |
|
|
Jako drugoplanowa postać (lecz jako aktorka, przy której ja odegrałem rolę statysty pierwszego planu) mogła być czymś związana z inną - centralną postacią widowiska, w którym kreowała rolę nie najważniejszą wprawdzie, ale istotną. źródło: NKJP: Adam Wiśniewski-Snerg: Według łotra, 1997 |
|
|
Iw wczuwała się w rolę, odgrywając przed lustrem poszczególne epizody i zmuszając Julię, by uczestniczyła w dialogach przed lustrem. źródło: NKJP: Andrzej Zaniewski: Król Tanga, 1997 |
|
|
W rolę surowej profesorki wcieliła się popularna aktorka i piosenkarka Katarzyna Skrzynecka (36 l.). źródło: NKJP: Oto najlepsi, Super Express, 2006 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |
3. tekst
Definicja
Pochodzenie
fr. rôle
Por. rola (na scenie)
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność intelektualna człowieka wytwory działań intelektualnych człowieka
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka film
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Działalność artystyczna człowieka teatr
Połączenia
- napisana rola
- umieć całą rolę
Cytaty
|
Choć miała raczej lekki głos, a partia jest trudna i prowokuje do zbyt forsownego śpiewu, pokazała, że to dla niej napisana rola. źródło: NKJP: Agnieszka Malatyńska-Stankiewicz: Madame z krainy wyobraźni, Dziennik Polski, 2008-04-22 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |
4. znaczenie
Definicja
Pochodzenie
fr. rôle
Por. rola (na scenie)
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | funkcja |
Połączenia
- doniosła, wybitna; kluczowa, zasadnicza; symboliczna rola
- rola ekonomisty, gospodarza, kobiety, mężczyzny, opiekunki; owoców, warzyw; pracy
- role odwróciły się/odwracają się
- przejąć czyjąś; coś/ktoś pełni/spełnia jakąś rolę
Cytaty
|
Zasadniczą rolę w pracach związanych z tworzeniem marynarki wojennej spełniali oficerowie, podoficerowie i marynarze przybyli do kraju z flot państw zaborczych. źródło: NKJP: Jerzy Przybylski: Marynarze w walce o niepodległość Polski (1918-1920), 1999 |
|
|
Jeziora spełniają też doniosłą rolę gospodarczą, dostarczając wody rolnictwu i stanowiąc ośrodki gospodarki rybackiej. źródło: NKJP: Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska: przewodnik, 1997 |
|
|
Rola warzyw i owoców polega przede wszystkim na zawartości witamin, biopierwiastków, łatwo przyswajalnych cukrów, błonnika, barwników, kwasów organicznych, olejów eterycznych oraz małej zawartości energii. źródło: NKJP: Tadeusz Kasperczyk, Jan Fenczyn: Podręcznik odnowy psychosomatycznej, 1996 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |
Składnia
|
+ | rola | + |
KOGO/CZEGO
|
|
|
+ | rola | + |
JAKA
|
5. zwój
Definicja
Pochodzenie
fr. rôle
z łac. rotulus 'kółko, walec; zwój'
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii kształty i figury
Połączenia
- role papieru
- papier w rolach
- (papier) nawijany na role
Cytaty
|
Olbrzymie role papieru czekały na dr. Piotra Pawła Gutowskiego w Prasowych Zakładach Graficznych. źródło: NKJP: Piotr Głuchowski: Jestem szarlatanem wysokiej klasy, Gazeta Wyborcza,1997-02-17 |
|
|
Wełna szklana jest dostarczana nie tylko w płytach, ale i w rolach. źródło: NKJP: Wybór dla domu, Wieści Podwarszawskie nr 21, 1998 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |