transcendować - Wielki słownik języka polskiego PAN

Definicja

filoz. wykraczać poza granice ludzkiego poznania lub rzeczywistości materialnej

Wymowa

[trãscendować] lub [transcendować]

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA

Działalność intelektualna człowieka

filozofia

Połączenia

Bóg transcenduje
transcendować rzeczywistość, świat (przedmiotów, przyrody...)
transcendować ku światu, wartościom...

Cytaty

Dzieła sztuki w jakiś sposób transcendują rzeczywistość.

źródło: Arka, 1994 (books.google.pl)

Jednostka może [...] odnaleźć siebie na nowo przez proces transcendowania [...]. Polega on na poddaniu się wyższemu znaczeniu [...], na podporządkowaniu się jakiejś większej sile, której źródło znajduje się poza osobą.

źródło: NKJP: Elżbieta Hałas: Konwersja perspektywa socjologiczna, 2007

Słuchanie muzyki jazzowej [...] wywołuje silne pobudzenie wyobraźni [...] - słuchacz wyobraża sobie, że oderwał się od nudnego życia potocznego i oto transcenduje ku wysoce cenionym wartościom, takim jak [...] włączenie się w „duszę zbiorowości”, wzniesienie się ponad przeciętność.

źródło: NKJP: Estetyka pięciu zmysłówMaria Gołaszewska, Data publikacji: 1997

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	transcenduję	transcendujemy
2 os.	transcendujesz	transcendujecie
3 os.	transcenduje	transcendują

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	transcendowałem +(e)m transcendował	transcendowałam +(e)m transcendowała	transcendowałom +(e)m transcendowało	transcendowaliśmy +(e)śmy transcendowali	transcendowałyśmy +(e)śmy transcendowały
2 os.	transcendowałeś +(e)ś transcendował	transcendowałaś +(e)ś transcendowała	transcendowałoś +(e)ś transcendowało	transcendowaliście +(e)ście transcendowali	transcendowałyście +(e)ście transcendowały
3 os.	transcendował	transcendowała	transcendowało	transcendowali	transcendowały

bezosobnik: transcendowano

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę transcendował będę transcendować	będę transcendowała będę transcendować	będę transcendowało będę transcendować	będziemy transcendowali będziemy transcendować	będziemy transcendowały będziemy transcendować
2 os.	będziesz transcendował będziesz transcendować	będziesz transcendowała będziesz transcendować	będziesz transcendowało będziesz transcendować	będziecie transcendowali będziecie transcendować	będziecie transcendowały będziecie transcendować
3 os.	będzie transcendował będzie transcendować	będzie transcendowała będzie transcendować	będzie transcendowało będzie transcendować	będą transcendowali będą transcendować	będą transcendowały będą transcendować

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		transcendujmy
2 os.	transcenduj	transcendujcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	transcendowałbym bym transcendował	transcendowałabym bym transcendowała	transcendowałobym bym transcendowało	transcendowalibyśmy byśmy transcendowali	transcendowałybyśmy byśmy transcendowały
2 os.	transcendowałbyś byś transcendował	transcendowałabyś byś transcendowała	transcendowałobyś byś transcendowało	transcendowalibyście byście transcendowali	transcendowałybyście byście transcendowały
3 os.	transcendowałby by transcendował	transcendowałaby by transcendowała	transcendowałoby by transcendowało	transcendowaliby by transcendowali	transcendowałyby by transcendowały

bezosobnik: transcendowano by

bezokolicznik: transcendować

imiesłów przysłówkowy współczesny: transcendując

gerundium: transcendowanie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	transcendowanie	transcendowania
D.	transcendowania	transcendowań
C.	transcendowaniu	transcendowaniom
B.	transcendowanie	transcendowania
N.	transcendowaniem	transcendowaniami
Ms.	transcendowaniu	transcendowaniach
W.	transcendowanie	transcendowania

imiesłów przymiotnikowy czynny: transcendujący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	transcendujący	transcendujący	transcendujący	transcendujące	transcendująca
D.	transcendującego	transcendującego	transcendującego	transcendującego	transcendującej
C.	transcendującemu	transcendującemu	transcendującemu	transcendującemu	transcendującej
B.	transcendującego	transcendującego	transcendujący	transcendujące	transcendującą
N.	transcendującym	transcendującym	transcendującym	transcendującym	transcendującą
Ms.	transcendującym	transcendującym	transcendującym	transcendującym	transcendującej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	transcendujący	transcendujący	transcendujące	transcendujące
D.	transcendujących	transcendujących	transcendujących	transcendujących
C.	transcendującym	transcendującym	transcendującym	transcendującym
B.	transcendujących	transcendujących	transcendujących	transcendujące
N.	transcendującymi	transcendującymi	transcendującymi	transcendującymi
Ms.	transcendujących	transcendujących	transcendujących	transcendujących

imiesłów przymiotnikowy bierny: transcendowany

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	transcendowany	transcendowany	transcendowany	transcendowane	transcendowana
D.	transcendowanego	transcendowanego	transcendowanego	transcendowanego	transcendowanej
C.	transcendowanemu	transcendowanemu	transcendowanemu	transcendowanemu	transcendowanej
B.	transcendowanego	transcendowanego	transcendowany	transcendowane	transcendowaną
N.	transcendowanym	transcendowanym	transcendowanym	transcendowanym	transcendowaną
Ms.	transcendowanym	transcendowanym	transcendowanym	transcendowanym	transcendowanej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	transcendowani	transcendowani	transcendowane	transcendowane
D.	transcendowanych	transcendowanych	transcendowanych	transcendowanych
C.	transcendowanym	transcendowanym	transcendowanym	transcendowanym
B.	transcendowanych	transcendowanych	transcendowanych	transcendowane
N.	transcendowanymi	transcendowanymi	transcendowanymi	transcendowanymi
Ms.	transcendowanych	transcendowanych	transcendowanych	transcendowanych

Składnia

	+	transcendować	+	(CO)
	+	transcendować	+	(ku CZEMU)

Pochodzenie

ang. transcend

fr. transcender

niem. transzendieren

z łac. transcendere 'przekraczać; postępować'