Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *pŕ̥sь
1.a część ciała
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt budowa i funkcjonowanie organizmów zwierzęcych
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | klatka piersiowa |
Połączenia
- szeroka; cherlawa, chuda, zapadła; goła, naga, odsłonięta; uwłosiona, włochata pierś
- ból w piersiach
- koszula rozchełstana, rozpięta na piersiach
- pierś falowała
- prężyć, wypiąć/wypinać, wyprężyć/wyprężać; nadstawić/nadstawiać; coś napełnia, coś przeszywa, coś rozpiera, coś rozsadza pierś
- przyjąć piłkę na pierś; bić się, uderzyć się w pierś; chwycić się za pierś
- skrzyżować, założyć ręce na piersiach; coś zakłuło kogoś w piersiach
Cytaty
|
Obydwaj zatrzymali się na widok człowieka leżącego na drewnianej koi. Pierś jego unosiła się w nierównym oddechu. źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tajemnicza wyprawa Tomka, 1996 |
|
|
Pierś porastały mu miękkie złocistorude włosy, i taki sam kolor miały włosy w dole jego brzucha. źródło: NKJP: Maria Nurowska: Rosyjski kochanek, 1996 |
|
|
Na trybunie powyżej stanowiska stenotypistek stał Feri i pieszczotliwie głaszcząc przewieszony przez pierś karabin, przemawiał do tłumu [...]. źródło: NKJP: Grzegorz Mathea: IV Rzeczpospolita, 2005 |
|
|
Dziewczynki, albo jak to określa terminologia medyczna „zroślaki”, przyszły na świat w lubelskiej klinice, złączone piersiami i brzuszkami. źródło: NKJP: Razem, ale na szczęście osobno, Dziennik Polski - Podkarpacie, 2003-05-27 |
|
|
Nowa fala pocisków zwodząc poszła w piersi końskie. źródło: NKJP: Jan Dobraczyński, Słowo Powszechne, 1981 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pierś |
piersi |
|
| D. | piersi |
piersi |
|
| C. | piersi |
piersiom |
|
| B. | pierś |
piersi |
|
| N. | piersią |
piersiami |
|
| Ms. | piersi |
piersiach |
|
| W. | piersi |
piersi |
1.b w ubraniu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Ubranie rodzaje i części ubrań
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | gors |
Połączenia
- na piersiach marynarki
- kieszeń, kieszonka; koszulka z napisem, z orłem na piersi
Cytaty
|
Ubrana była w białą bluzkę z wyhaftowaną na piersi czerwoną różą, plisowaną spódniczkę i sandały. źródło: NKJP: Jarosław Maślanek: Haszyszopenki, 2008 |
|
|
Wydarzeniem dla zawodnika było wtedy założenie koszulki z orłem na piersiach, dresu z napisem Polska. źródło: NKJP: Królowa przyspiesza, Dziennik Polski - Magazyn, 2001-08-10 |
|
|
Na każdym zakręcie schodów stał pokojowiec w barwach papieskich, z herbem Barberinich wyszytym na piersiach, unosząc wysoko płonącą pochodnię. źródło: NKJP: Zofia Kossak: Błogosławiona wina, 1996 |
|
|
[...] robiąc ruch, jakby sięgał po pieniądze do kieszeni na piersiach marynarki, zwrócił się do szewca: - To ile jesteśmy panu winni? źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Widnokrąg, 1996 |
|
|
Skafandry - brezentowe, wciągane przez głowę, z kapturem i wielką kieszenią na piersiach - przeważnie były zielone, chociaż trafiały się i czarne. źródło: NKJP: amk: Niedziele, Dziennik Polski - Magazyn, 2000-05-13 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pierś |
piersi |
|
| D. | piersi |
piersi |
|
| C. | piersi |
piersiom |
|
| B. | pierś |
piersi |
|
| N. | piersią |
piersiami |
|
| Ms. | piersi |
piersiach |
|
| W. | piersi |
piersi |
2. kobiety
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego części ciała, elementy i substancje składowe
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka płeć
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego seksualność
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | cycek |
Połączenia
- lewa, prawa; druga; cała; dziewczęca, kobieca, matczyna; mleczna; pełna, twarda; obnażona, wysunięta; chora; jędrne, krągłe, kształtne, małe, olbrzymie, wydatne; obwisłe, zapadłe; nabrzmiałe, obolałe, powiększone; silikonowe, sztuczne piersi
- jedna pierś
- pierś dziewczyny, kobiety, matki
- sutek; kształt, wielkość; pielęgnacja; badanie, biopsja, prześwietlenie, samobadanie, usg; ból, guzek, nowotwór, rak, zapalenie; amputacja, odcięcie, odjęcie, operacja piersi
- pierś boli; piersi rosną
- ciągnąć, ssać, possać; chwytać, łapać; dawać, podawać, wyciągać, wyjąć/wyjmować, wystawić/wystawiać; odsłonić/odsłaniać, obnażyć; odstawić; wypluwać; amputować, usunąć pierś
- (operacja) oszczędzająca pierś
- karmić piersią
Cytaty
|
Pierś matki nie jest wyłącznie źródłem pokarmu, ale staje się symbolem zbliżenia, symbolem seksualnym. źródło: NKJP: Jan Sar Skąpski: Śladami Wenus: astrologia życia intymnego, 1998 |
|
|
Za sągiem siedziały dwie kobiety. Jedna karmiła piersią niemowlę, na widok podchodzących odwróciła się skromnie. źródło: NKJP: Andrzej Sapkowski: Chrzest ognia, 2001 |
|
|
Duże piersi ciasno opinał stanik. źródło: NKJP: Kazimierz Orłoś: Niebieski szklarz, 1996 |
|
|
Kłopoty z piersiami nie zawsze wiążą się z nowotworami. źródło: NKJP: Paulina Karolak: 5 dobrych zwyczajów Jak dbać o zdrowie piersi, Cosmopolitan, 2000 |
|
|
Pewnego dnia opowiedział o matce, której wyschło mleko w piersiach i od miesiąca karmiła niemowlę herbatą i rozmoczonym chlebem. źródło: NKJP: Wojciech Jagielski: Modlitwa o deszcz, 2002 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pierś |
piersi |
|
| D. | piersi |
piersi |
|
| C. | piersi |
piersiom |
|
| B. | pierś |
piersi |
|
| N. | piersią |
piersiami |
|
| Ms. | piersi |
piersiach |
|
| W. | piersi |
piersi |
3. siedlisko uczuć
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | serce |
Połączenia
- coś napełnia, coś przeszywa, coś rozpiera, coś rozsadza pierś
Cytaty
|
Duma rozpierała mą wątłą pierś [...]. źródło: NKJP: Słodka tajemnica Tadzia, Dziennik Polski, 2003-02-28 |
|
|
Otworzą się przed nim drzwi mieszkań towarzyszy, z którymi, wzbogacony doświadczeniem, poprowadzi wspaniałą robotę. Więc dlaczego znów czai się w piersi, podchodzi do gardła niepokój [...]. źródło: NKJP: Krystyna Kolińska: Orzeszkowa, złote ptaki i terroryści, 1996 |
|
|
Za chwilę ustąpi ten gniotący ciężar w piersi, z głowy jak z pobojowiska ulecą stada czarnych myśli. źródło: NKJP: Manuela Gretkowska, Piotr Pietucha: Sceny z życia pozamałżeńskiego, 2007 |
|
|
Gdzieś w piersi zadrgał żal za życiem, które odchodzi. źródło: NKJP: Halina Rudnicka: Uczniowie Spartakusa, 1951 |
|
|
Nie miałem nic przeciwko temu, żeby okrzykami zamanifestować nabrzmiałą mi w piersiach radość życia. źródło: NKJP: Stefan Stawiński: Piszczyk, 1997 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pierś |
piersi |
|
| D. | piersi |
piersi |
|
| C. | piersi |
piersiom |
|
| B. | pierś |
piersi |
|
| N. | piersią |
piersiami |
|
| Ms. | piersi |
piersiach |
|
| W. | piersi |
piersi |
4. potrawa
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy
Połączenia
- gotowana, pieczona, smażona pierś
- pierś indyka, kaczki, kurczaka
- pierś !?z indyka, !?z kaczki, !?z kurczaka
- gotować, piec, smażyć; podawać pierś
Cytaty
|
Menu jest wprawdzie skromniejsze: obiad firmowy za jedyne 6 zł. Niekoniecznie mielony - także pierś !?z kurczaka lub pierogi z mięsem. źródło: NKJP: A. Tumialis: Spacerkiem po Płońsku, Tygodnik Ciechanowski, 2002-07-04 |
|
|
Wypomadowany ober [...] postawił przed Mockiem butelkę śląskiej wódki, talerz z dymiącymi kartoflami i tacę, na której pocięta w plastry pierś kaczki pławiła się w sosie z żurawin. źródło: NKJP: Marek Krajewski: Koniec świata w Breslau, 2003 |
|
|
Jest to nowoczesny producent mięsa i przetworów drobiowych, który swój markowy produkt: tuszka, udo i pierś !?z gęsi przeznacza głównie na rynki europejskie, zwłaszcza niemiecki. źródło: NKJP: E. Stangrodzka: Puchar za potrawę z gęsi, Tygodnik Ciechanowski, 2006-08-27 |
|
|
[...] podnoszą się od stolików, żeby udać się do kas i złożyć kolejne zamówienie na kolejne udko w panierze i podwójne frytki, i sałatkę w promocji, a potem kolejną pierś po prowansalsku i jeszcze jedne frytki. źródło: NKJP: Dawid Bieńkowski: Nic, 2005 |
|
|
Zasadniczą treścią entree pana Kąkola jest chaud froid z przepiórki. Tego niewielkiego ptaszka, po wyluzowaniu z kości, nadział piersią bażanta, wypełnioną z kolei farszem z kaczego foie gras i kaszy gryczanej [...]. źródło: NKJP: Piotr Bikont: Żubrzy ozór, ptasie móżdżki i francuskie medale, Gazeta Wyborcza - Magazyn, 1998-04-03 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | pierś |
piersi |
|
| D. | piersi |
piersi |
|
| C. | piersi |
piersiom |
|
| B. | pierś |
piersi |
|
| N. | piersią |
piersiami |
|
| Ms. | piersi |
piersiach |
|
| W. | piersi |
piersi |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
+ | pierś | + |
CZEGO
|
|
|
+ | pierś | + |
!?Z CZEGO
|
Informacja normatywna
Uznawane za niepoprawne: pierś z czegoś, np. pierś z kurczaka