UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

jarzyna

Chronologizacja

1394, SStp
Inne znaczenie: 'zboże jare, siane na wiosnę'

Pochodzenie

Pierwotnie 'wiosenna roślina'. Derywat od przymiotnika jary 'wiosenny'.

1.a roślina

Definicja

roślina uprawna, której części takie jak korzenie, liście lub kwiaty używane są jako pożywienie

Noty o użyciu

Wyraz stosowany do różnych desygnatów na zasadzie konwencji. Za jarzyny uważane są np. marchew, kalafior, sałata, pomidor, fasola.

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin owoce i warzywa

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	jarzynka, warzywo
	hiperonimy:	roślina

Połączenia

grządki, grzędy; uprawa jarzyn
podlewać; posadzić jarzyny; sadzenie jarzyn

Cytaty

– Hodowcom owiec nie opłaca się tutaj uprawa jarzyn – odpowiedział Allan.

źródło: NKJP: Alfred Szklarski: Tomek w krainie kangurów, 1995

Z podwórka zniknęły pustaki, drewno przygotowane na boazerię, zaś grzędy z jarzynami zamieniły się w mułowisko, woda porwała nawet bieliznę ze sznurów.

źródło: NKJP: Powódź na Spiszu, Tygodnik Podhalański nr 36, 1996

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	jarzyna	jarzyny
D.	jarzyny	jarzyn

C.	jarzynie	jarzynom
B.	jarzynę	jarzyny
N.	jarzyną	jarzynami
Ms.	jarzynie	jarzynach
W.	jarzyno	jarzyny

1.b do jedzenia

Definicja

jadalna część jarzyny - rośliny

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin owoce i warzywa

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

Relacje znaczeniowe

synonimy:

jarzynka, warzywo

Połączenia

gorąca jarzyna; gotowane, surowe; młode; utarte jarzyny; jarzyny korzeniowe; zielone
jarzyny z bazaru
krajalnica, tarka do jarzyn; kotlety, potrawy, rosół, wywar, zapiekanka, zupa z jarzyn
kosze; sklepik, stragany z jarzynami
gotować, kroić, obierać, ostrugać, przyrządzać jarzyny
odżywiać się jarzyną

Cytaty

W naszej kuchni odczuwamy przednówek — młode jarzyny i zieleniny są jeszcze na wagę złota, mrożonki prawie się już skończyły, trudno o ładne mięso, a ryb wciąż za mało.

źródło: NKJP: Sosy, Kobieta i Życie nr 20, 1972

Jeśli obierasz jarzyny czy pracujesz w ogrodzie bez rękawiczek albo palisz papierosy, twoje paznokcie często są przebarwione.

źródło: NKJP: Piękno nic nie kosztuje, Naj nr 24, 2003

Włosi nie mieli specjalnych wymagań, przysłali jedynie menu, w którym dominują owoce, sery, spaghetti i gotowane jarzyny, a także ciasto bez kremu.

źródło: NKJP: L. Jaź.: AZS Yawal - Modena, Trybuna Śląska, 1998

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	jarzyna	jarzyny
D.	jarzyny	jarzyn

C.	jarzynie	jarzynom
B.	jarzynę	jarzyny
N.	jarzyną	jarzynami
Ms.	jarzynie	jarzynach
W.	jarzyno	jarzyny

2. do obiadu

Definicja

pot.

porcja jarzyn lub części innych roślin podawana jako dodatek do głównej potrawy

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin owoce i warzywa

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

Relacje znaczeniowe

	synonimy:	jarzynka
	hiperonimy:	potrawa

Cytaty

	Klasyczne gorące danie główne to jakiś rodzaj pieczeni — rostbef, pieczone mięso z sałatą albo gorącą jarzyną, a może być jedno i drugie. źródło: NKJP: Tadeusz Rojek: Jak to się je: savoir-vivre przy stole, 1994
	Seler korzeniowy można też ugotować i podawać jako jarzynę. źródło: NKJP: Agata Markowicz: Nie zajadaj stresu byle czym, trybuna Śląska, 2004-01-31
	Liście kombu dodadzą smaku sosom i zupom. Pędy wakame można jeść jako jarzynę do drugiego dania. źródło: NKJP: Do sałatki, zup i sosów, Dziennik Bałtycki, 2005-09-26
	W kuchni używa się dyni głównie do gotowania zup, na jarzynę, jako dodatek do mięs, na marynaty i konfitury. Świeża starta dynia smażona w miodzie jest ludowym lekarstwem przeciwko zaparciom. źródło: NKJP: Hanna Chmiel: Domowa apteczka homeopatyczna, Dziennik Zachodni, 2007-03-13

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	jarzyna	jarzyny
D.	jarzyny	jarzyn

C.	jarzynie	jarzynom
B.	jarzynę	jarzyny
N.	jarzyną	jarzynami
Ms.	jarzynie	jarzynach
W.	jarzyno	jarzyny

Inne uwagi

Zwykle lp

3. na zupę

Definicja

krak.

gotowy zestaw surowych warzyw, składający się z kapusty, marchwi, pietruszki, pora i selera, który kupuje się w celu przyrządzenia wywaru na zupę

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin owoce i warzywa

CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA Jedzenie i jego przygotowanie rodzaje pokarmu/potraw i ich cechy

Relacje znaczeniowe

synonimy:

jarzynka, włoszczyzna

Cytaty

Na jarzynie jak do rosołu (2 marchewki, 2 pietruszki, 1-2 pory, ½ selera, 1 cebula – warto ją opalić nad ogniem) i koperku do kiszenia ogórków ugotować wywar.

źródło: Internet: ewawachowicz.pl

Mają tutaj niesamowite ilości przepysznej wędliny. Nawet taka najtańsza jest dużo lepsza od tych naszych drogich. [...] Pieczywo tylko pszenne. No i nie mają czegoś takiego jak makaron do zupy. Być może dlatego, że jarzyna na zupę kosztuje aż 4 euro

źródło: Internet: kroliknazielonejwyspie.wordpress.com

Odmiana

część mowy: rzeczownik

rodzaj gramatyczny: ż

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	jarzyna	jarzyny
D.	jarzyny	jarzyn

C.	jarzynie	jarzynom
B.	jarzynę	jarzyny
N.	jarzyną	jarzynami
Ms.	jarzynie	jarzynach
W.	jarzyno	jarzyny

Inne uwagi

Zwykle lp

Frazeologizmy

bukiet jarzyn
bukiet z jarzyn

Data ostatniej modyfikacji: 19.09.2023