Chronologizacja
1. ziemia
Definicja
Pochodzenie
z psł. *orlьji : *orlьja 'orka, uprawa roli; pole orne, zaorane'
Pierwotna nazwa czynności (wtórnie rezultat czynności) od psł. *orati (zob. orać) z przyrostkiem *-lьji / *-lьja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Ziemia ➔ rolnictwo
CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Ziemia ➔ gleba
Połączenia
- rola uprawna
- praca na roli
- uprawiać rolę
- pracować na roli
Cytaty
|
Chłop uprawia rolę i w tym sensie jest rolnikiem. źródło: NKJP: Edmund Mokrzycki: Klasa z przeszłości, Gazeta Wyborcza, 1997-07-05 |
|
|
Pochodzi ze wsi, ciężko pracował na roli. źródło: NKJP: Lidia Cichocka: Grześka z Kolosów droga na szczyt, Echo Dnia, 2007-05-26 |
|
|
Folwark liczył wtedy 991 ha (z tego 551 ha roli uprawnej, 78 ha łąk i 91 ha lasu). źródło: NKJP: Henryk Jabłoński: Tuchółka, Wieszczyce i Żalno, Tygodnik Tucholski, 2003 |
|
|
Takich rodzin jak J. - żyjących skromnie, z pracy na roli - mamy w gminie bardzo wiele, prawie połowę - mówi wójt. źródło: NKJP: Jerzy Leśniak: Żałoba w Młynnem i Pasierbcu, Dziennik Polski, 1998-09-01 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |
2. na scenie
Definicja
Pochodzenie
fr. rôle
z łac. śred. rollus (< rotulus)
- zdrobnienie łac. rota 'koło', także 'zwój, zwinięta, zapisana karta'
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Działalność artystyczna człowieka ➔ teatr
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Działalność artystyczna człowieka ➔ film
Połączenia
- główna rola; rola pierwszoplanowa, drugoplanowa, tytułowa; role aktorskie; dziecięce; filmowe, teatralne, telewizyjne
- odtwórca głównej roli
- dublować; kreować rolę
- wcielić się; wczuwać się w rolę
Cytaty
|
- Dziś otwarły się drzwi - stwierdziła po wręczeniu statuetki 33-letnia Halle Berry, która jako pierwsza w historii czarnoskóra aktorka otrzymała złotą statuetkę za rolę pierwszoplanową. źródło: NKJP: Dagmara Łopatowska: Pierwsi wśród równych, Dziennik Polski, 2002-03-26 |
|
|
Jako drugoplanowa postać (lecz jako aktorka, przy której ja odegrałem rolę statysty pierwszego planu) mogła być czymś związana z inną - centralną postacią widowiska, w którym kreowała rolę nie najważniejszą wprawdzie, ale istotną. źródło: NKJP: Adam Wiśniewski-Snerg: Według łotra, 1997 |
|
|
Iw wczuwała się w rolę, odgrywając przed lustrem poszczególne epizody i zmuszając Julię, by uczestniczyła w dialogach przed lustrem. źródło: NKJP: Andrzej Zaniewski: Król Tanga, 1997 |
|
|
W rolę surowej profesorki wcieliła się popularna aktorka i piosenkarka Katarzyna Skrzynecka (36 l.). źródło: NKJP: Oto najlepsi, Super Express, 2006 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |
3. tekst
Definicja
Pochodzenie
fr. rôle
Por. rola (na scenie)
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Działalność intelektualna człowieka ➔ wytwory działań intelektualnych człowieka
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Działalność artystyczna człowieka ➔ film
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA ➔ Działalność artystyczna człowieka ➔ teatr
Połączenia
- napisana rola
- umieć całą rolę
Cytaty
|
Choć miała raczej lekki głos, a partia jest trudna i prowokuje do zbyt forsownego śpiewu, pokazała, że to dla niej napisana rola. źródło: NKJP: Agnieszka Malatyńska-Stankiewicz: Madame z krainy wyobraźni, Dziennik Polski, 2008-04-22 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |
4. znaczenie
Definicja
Pochodzenie
fr. rôle
Por. rola (na scenie)
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | funkcja |
Połączenia
- doniosła, wybitna; kluczowa, zasadnicza; symboliczna rola
- rola ekonomisty, gospodarza, kobiety, mężczyzny, opiekunki; owoców, warzyw; pracy
- role odwróciły się/odwracają się
- przejąć czyjąś; coś/ktoś pełni/spełnia jakąś rolę
Cytaty
|
Zasadniczą rolę w pracach związanych z tworzeniem marynarki wojennej spełniali oficerowie, podoficerowie i marynarze przybyli do kraju z flot państw zaborczych. źródło: NKJP: Jerzy Przybylski: Marynarze w walce o niepodległość Polski (1918-1920), 1999 |
|
|
Jeziora spełniają też doniosłą rolę gospodarczą, dostarczając wody rolnictwu i stanowiąc ośrodki gospodarki rybackiej. źródło: NKJP: Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska: przewodnik, 1997 |
|
|
Rola warzyw i owoców polega przede wszystkim na zawartości witamin, biopierwiastków, łatwo przyswajalnych cukrów, błonnika, barwników, kwasów organicznych, olejów eterycznych oraz małej zawartości energii. źródło: NKJP: Tadeusz Kasperczyk, Jan Fenczyn: Podręcznik odnowy psychosomatycznej, 1996 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |
Składnia
|
+ | rola | + |
KOGO/CZEGO
|
|
+ | rola | + |
JAKA
|
5. zwój
Definicja
Pochodzenie
fr. rôle
z łac. rotulus 'kółko, walec; zwój'
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE ➔ Cechy i właściwości materii ➔ kształty i figury
Połączenia
- role papieru
- papier w rolach
- (papier) nawijany na role
Cytaty
|
Olbrzymie role papieru czekały na dr. Piotra Pawła Gutowskiego w Prasowych Zakładach Graficznych. źródło: NKJP: Piotr Głuchowski: Jestem szarlatanem wysokiej klasy, Gazeta Wyborcza,1997-02-17 |
|
|
Wełna szklana jest dostarczana nie tylko w płytach, ale i w rolach. źródło: NKJP: Wybór dla domu, Wieści Podwarszawskie nr 21, 1998 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: ż
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | rola |
role |
|
| D. | roli |
ról |
|
| C. | roli |
rolom |
|
| B. | rolę |
role |
|
| N. | rolą |
rolami |
|
| Ms. | roli |
rolach |
|
| W. | rolo |
role |