• Definicja

    jeden z palców dłoni, składający się z dwóch członów, znajdujący się z boku w stosunku do pozostałych czterech

  • Kwalifikacja tematyczna

    CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA
    arrow down
    Budowa i funkcjonowanie ciała ludzkiego
    arrow down
    części ciała, elementy i substancje składowe

  • Relacje znaczeniowe

    hiperonimy: palec

  • Połączenia
    • lewy, prawy; sztuczny kciuk
    • kciuk (lewej, prawej) dłoni
    • kciuk i palec wskazujący; paluch i kciuk
    • kłąb, mięsień odwodziciel, prostownik, przywodziciel, zginacz; nasada, opuszka, paznokieć; grubość, szerokość, wielkość; kawałek; odcisk; ruch kciuka; za pomocą kciuka
    • ssać; unosić, wyprostować, wystawić kciuk;
    • uniesiony (do góry); wybity, złamany kciuk
    • wyłamanie, zmiażdżenie kciuka
    • gładzić, pocierać; przytrzymać; pokazać, wskazać/wskazywać kciukiem
    • z wyjątkiem kciuka
  • Cytaty

    [...] wspinanie się po pniach drzew dało podstawy do powstania postawy wyprostowanej, a przeciwstawny kciuk służący do chwytania gałęzi okazał się niezwykle sprawnym udoskonaleniem, które dało nam ogromne możliwości.

    źródło: NKJP: Marcin Rotkiewicz: Nobel z Gobi, Polityka, 2005-12-24

    Nie umiała ani czytać, ani pisać. Na dokumentach stawiała krzyżyk albo odcisk kciuka.

    źródło: NKJP: Grażyna Kuryłło: On i ona, Gazeta Wyborcza - Dodatek, 1995-03-10

    [...] lewą ręką obejmujemy tułów chorego, a kciukiem prawej ręki przyciskamy w uderzony punkt i masujemy, nie odrywając palca od ciała, w lewą stronę (jakbyśmy odkręcali).

    źródło: NKJP: Mirosław Winczewski: Kręgarstwo dla każdego: kręgarstwo radiestezyjne, terapia i profilaktyka, kręgarstwo klasyczne, chiropraktyka, 2006

    Jest na luzie, marynarka rozpięta, dwa kciuki w kieszonkach kamizelki.

    źródło: NKJP: Tadeusz Zimecki: Ja, Franek... , 2001

    Stacho ujmuje trawkę w rozdygotane palce, umieszcza ją między kciukami i dmucha. Rozlega się dwukrotnie donośny, wibrujący dźwięk.

    źródło: NKJP: Bohdan Czeszko: Pokolenie, 1974

  • Odmiana
    część mowy: rzeczownik
    rodzaj gramatyczny: m3

    liczba pojedynczaliczba mnoga
    M:
    kciuk
    M:
    kciuki
    D:
    kciuka
    D:
    kciuków
    C:
    kciukowi
    C:
    kciukom
    B:
    kciuk
    B:
    kciuki
    N:
    kciukiem
    N:
    kciukami
    Ms:
    kciuku
    Ms:
    kciukach
    W:
    kciuku
    W:
    kciuki
  • Pochodzenie

    Od: dawnego krzciuk, co najprawdopodobniej jest derywatem od st.-pol. i dial. krzcić 'chrzcić' (jako określenie palca, którym kapłan w czasie chrztu namaszcza dziecko świętym olejem).

CHRONOLOGIZACJA:
SStp
SPXVI
SKN
SJPXVII
STR
SL
SWil
SJPWar
SJPDor
SJPSz
SJPDun
ISJP
PSWP
USJP
Data ostatniej modyfikacji: 02.09.2010