UKRYJ ODMIANĘ ROZWIŃ WSZYSTKO DRUKUJ

rzeźwić

Chronologizacja

2 połowa XVIII w., Bańk

1. powietrze

Definicja

czynić przyjemnie chłodnym

Pochodzenie

Czasownik utworzony od przymiotnika rzeźwy (zob.)

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Pielęgnacja ciała ➔ czynności związane z pielęgnacją ciała i ich efekty

CZŁOWIEK I PRZYRODA ➔ Pogoda ➔ zjawiska atmosferyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

orzeźwiać

Połączenia

chłód, wiatr rzeźwił coś
rzeźwić powietrze, ziemię

Cytaty

[...] chłód wieczorny rzeźwił ziemię, a Ismael zdrów i zadowolony, stojąc nad nią, kropił jej twarz wodą z dzbanka.

źródło: NKJP: Zofia Kossak: Przymierze, 1952

Kraków — rzeźwiony tatrzańskimi wiatrami, Kraków Wawelu, dzwonu Zygmunta, kościołów, starych kamienic [...] — to dziś najcenniejszy skarb polskiej kultury.

źródło: NKJP: Zygmunt Kubiak: Przestrzeń dzieł wiecznych: eseje o tradycji kultury śródziemnomorskiej, 1993

[...] już nie pamiętasz nie pamiętasz, zdrowaś maryjo matko święta, jak latem świty rzeźwi mięta, zdrowaś maryjo matko święta [...], proboszcz: synu, do kogo ty się właściwie modlisz?

źródło: NKJP: Usenet -- pl.hum.poezja, 2003-12-17

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	rzeźwię	rzeźwimy
2 os.	rzeźwisz	rzeźwicie
3 os.	rzeźwi	rzeźwią

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rzeźwiłem +(e)m rzeźwił	rzeźwiłam +(e)m rzeźwiła	rzeźwiłom +(e)m rzeźwiło	rzeźwiliśmy +(e)śmy rzeźwili	rzeźwiłyśmy +(e)śmy rzeźwiły
2 os.	rzeźwiłeś +(e)ś rzeźwił	rzeźwiłaś +(e)ś rzeźwiła	rzeźwiłoś +(e)ś rzeźwiło	rzeźwiliście +(e)ście rzeźwili	rzeźwiłyście +(e)ście rzeźwiły
3 os.	rzeźwił	rzeźwiła	rzeźwiło	rzeźwili	rzeźwiły

bezosobnik: rzeźwiono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę rzeźwił będę rzeźwić	będę rzeźwiła będę rzeźwić	będę rzeźwiło będę rzeźwić	będziemy rzeźwili będziemy rzeźwić	będziemy rzeźwiły będziemy rzeźwić
2 os.	będziesz rzeźwił będziesz rzeźwić	będziesz rzeźwiła będziesz rzeźwić	będziesz rzeźwiło będziesz rzeźwić	będziecie rzeźwili będziecie rzeźwić	będziecie rzeźwiły będziecie rzeźwić
3 os.	będzie rzeźwił będzie rzeźwić	będzie rzeźwiła będzie rzeźwić	będzie rzeźwiło będzie rzeźwić	będą rzeźwili będą rzeźwić	będą rzeźwiły będą rzeźwić

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		rzeźwijmy
2 os.	rzeźwij	rzeźwijcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rzeźwiłbym bym rzeźwił	rzeźwiłabym bym rzeźwiła	rzeźwiłobym bym rzeźwiło	rzeźwilibyśmy byśmy rzeźwili	rzeźwiłybyśmy byśmy rzeźwiły
2 os.	rzeźwiłbyś byś rzeźwił	rzeźwiłabyś byś rzeźwiła	rzeźwiłobyś byś rzeźwiło	rzeźwilibyście byście rzeźwili	rzeźwiłybyście byście rzeźwiły
3 os.	rzeźwiłby by rzeźwił	rzeźwiłaby by rzeźwiła	rzeźwiłoby by rzeźwiło	rzeźwiliby by rzeźwili	rzeźwiłyby by rzeźwiły

bezosobnik: rzeźwiono by

bezokolicznik: rzeźwić

imiesłów przysłówkowy współczesny: rzeźwiąc

gerundium: rzeźwienie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rzeźwienie	rzeźwienia
D.	rzeźwienia	rzeźwień
C.	rzeźwieniu	rzeźwieniom
B.	rzeźwienie	rzeźwienia
N.	rzeźwieniem	rzeźwieniami
Ms.	rzeźwieniu	rzeźwieniach
W.	rzeźwienie	rzeźwienia

imiesłów przymiotnikowy czynny: rzeźwiący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rzeźwiący	rzeźwiący	rzeźwiący	rzeźwiące	rzeźwiąca
D.	rzeźwiącego	rzeźwiącego	rzeźwiącego	rzeźwiącego	rzeźwiącej
C.	rzeźwiącemu	rzeźwiącemu	rzeźwiącemu	rzeźwiącemu	rzeźwiącej
B.	rzeźwiącego	rzeźwiącego	rzeźwiący	rzeźwiące	rzeźwiącą
N.	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącą
Ms.	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rzeźwiący	rzeźwiący	rzeźwiące	rzeźwiące
D.	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących
C.	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym
B.	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiące
N.	rzeźwiącymi	rzeźwiącymi	rzeźwiącymi	rzeźwiącymi
Ms.	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących

imiesłów przymiotnikowy bierny: rzeźwiony

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rzeźwiony	rzeźwiony	rzeźwiony	rzeźwione	rzeźwiona
D.	rzeźwionego	rzeźwionego	rzeźwionego	rzeźwionego	rzeźwionej
C.	rzeźwionemu	rzeźwionemu	rzeźwionemu	rzeźwionemu	rzeźwionej
B.	rzeźwionego	rzeźwionego	rzeźwiony	rzeźwione	rzeźwioną
N.	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwioną
Ms.	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rzeźwieni	rzeźwieni	rzeźwione	rzeźwione
D.	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych
C.	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym
B.	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwione
N.	rzeźwionymi	rzeźwionymi	rzeźwionymi	rzeźwionymi
Ms.	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych

Składnia

Rz_nieżywotny

rzeźwić

2. nieprzytomnego

Definicja

przywracać świadomość lub energię

Pochodzenie

Por. rzeźwić (powietrze). Nie można wykluczyć, że rzeźwić (nieprzytomnego), bliskoznaczne ze znacznie starszym od niego trzeźwić, mogło powstać na skutek perintegracji przedrostkowego otrzeźwić,błędnie zrozumiałego jako ot-rzeźwić (a nie o-trzeźwić).

Kwalifikacja tematyczna

CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA ➔ Choroby i ich leczenie ➔ leki i sposoby leczenia, zabiegi, sprzęty medyczne

Relacje znaczeniowe

synonimy:

cucić, orzeźwiać

Połączenia

rzeźwić kogoś wodą, solami
krople rzeźwiące

Cytaty

Jadowite gnojowe wonie wstrząsały i rzeźwiły. Ku osłupieniu baciara galopowałem dalej.

źródło: NKJP: Marian Pilot: Na odchodnym, 2002

Szczypiący w gardle smak whisky i banieczek gazu rzeźwił przyjemnie.

źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Kamienne tablice, 1966

Odmiana

część mowy: czasownik

aspekt: niedokonany

Tryb oznajmujący

Czas teraźniejszy

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.	rzeźwię	rzeźwimy
2 os.	rzeźwisz	rzeźwicie
3 os.	rzeźwi	rzeźwią

Czas przeszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rzeźwiłem +(e)m rzeźwił	rzeźwiłam +(e)m rzeźwiła	rzeźwiłom +(e)m rzeźwiło	rzeźwiliśmy +(e)śmy rzeźwili	rzeźwiłyśmy +(e)śmy rzeźwiły
2 os.	rzeźwiłeś +(e)ś rzeźwił	rzeźwiłaś +(e)ś rzeźwiła	rzeźwiłoś +(e)ś rzeźwiło	rzeźwiliście +(e)ście rzeźwili	rzeźwiłyście +(e)ście rzeźwiły
3 os.	rzeźwił	rzeźwiła	rzeźwiło	rzeźwili	rzeźwiły

bezosobnik: rzeźwiono

Czas przyszły

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	będę rzeźwił będę rzeźwić	będę rzeźwiła będę rzeźwić	będę rzeźwiło będę rzeźwić	będziemy rzeźwili będziemy rzeźwić	będziemy rzeźwiły będziemy rzeźwić
2 os.	będziesz rzeźwił będziesz rzeźwić	będziesz rzeźwiła będziesz rzeźwić	będziesz rzeźwiło będziesz rzeźwić	będziecie rzeźwili będziecie rzeźwić	będziecie rzeźwiły będziecie rzeźwić
3 os.	będzie rzeźwił będzie rzeźwić	będzie rzeźwiła będzie rzeźwić	będzie rzeźwiło będzie rzeźwić	będą rzeźwili będą rzeźwić	będą rzeźwiły będą rzeźwić

Tryb rozkazujący

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
1 os.		rzeźwijmy
2 os.	rzeźwij	rzeźwijcie

Tryb warunkowy

	liczba pojedyncza			liczba mnoga
	m	ż	n	mo	-mo
1 os.	rzeźwiłbym bym rzeźwił	rzeźwiłabym bym rzeźwiła	rzeźwiłobym bym rzeźwiło	rzeźwilibyśmy byśmy rzeźwili	rzeźwiłybyśmy byśmy rzeźwiły
2 os.	rzeźwiłbyś byś rzeźwił	rzeźwiłabyś byś rzeźwiła	rzeźwiłobyś byś rzeźwiło	rzeźwilibyście byście rzeźwili	rzeźwiłybyście byście rzeźwiły
3 os.	rzeźwiłby by rzeźwił	rzeźwiłaby by rzeźwiła	rzeźwiłoby by rzeźwiło	rzeźwiliby by rzeźwili	rzeźwiłyby by rzeźwiły

bezosobnik: rzeźwiono by

bezokolicznik: rzeźwić

imiesłów przysłówkowy współczesny: rzeźwiąc

gerundium: rzeźwienie

	liczba pojedyncza	liczba mnoga
M.	rzeźwienie	rzeźwienia
D.	rzeźwienia	rzeźwień
C.	rzeźwieniu	rzeźwieniom
B.	rzeźwienie	rzeźwienia
N.	rzeźwieniem	rzeźwieniami
Ms.	rzeźwieniu	rzeźwieniach
W.	rzeźwienie	rzeźwienia

imiesłów przymiotnikowy czynny: rzeźwiący

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rzeźwiący	rzeźwiący	rzeźwiący	rzeźwiące	rzeźwiąca
D.	rzeźwiącego	rzeźwiącego	rzeźwiącego	rzeźwiącego	rzeźwiącej
C.	rzeźwiącemu	rzeźwiącemu	rzeźwiącemu	rzeźwiącemu	rzeźwiącej
B.	rzeźwiącego	rzeźwiącego	rzeźwiący	rzeźwiące	rzeźwiącą
N.	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącą
Ms.	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rzeźwiący	rzeźwiący	rzeźwiące	rzeźwiące
D.	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących
C.	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym	rzeźwiącym
B.	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiące
N.	rzeźwiącymi	rzeźwiącymi	rzeźwiącymi	rzeźwiącymi
Ms.	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących	rzeźwiących

imiesłów przymiotnikowy bierny: rzeźwiony

	liczba pojedyncza
	m1	m2	m3	n1, n2	ż
	M.	rzeźwiony	rzeźwiony	rzeźwiony	rzeźwione	rzeźwiona
D.	rzeźwionego	rzeźwionego	rzeźwionego	rzeźwionego	rzeźwionej
C.	rzeźwionemu	rzeźwionemu	rzeźwionemu	rzeźwionemu	rzeźwionej
B.	rzeźwionego	rzeźwionego	rzeźwiony	rzeźwione	rzeźwioną
N.	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwioną
Ms.	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionej

	liczba mnoga
	p1	m1 ndepr	m1 depr	pozostałe
	M.	rzeźwieni	rzeźwieni	rzeźwione	rzeźwione
D.	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych
C.	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym	rzeźwionym
B.	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwione
N.	rzeźwionymi	rzeźwionymi	rzeźwionymi	rzeźwionymi
Ms.	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych	rzeźwionych

odpowiednik aspektowy: orzeźwić

Składnia

rzeźwić

KOGO

Data ostatniej modyfikacji: 20.10.2014