Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *ognь
1. płomień
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii temperatura i ogień
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | płomień |
Połączenia
- czarny, czerwony, jaskrawy, niebieski; duży, malutki, mniejszy, mocny, niewielki, ostry; mały, słaby, stały, średni; betlejemski, olimpijski, piekielny, symboliczny; żywy ogień; ogień czyśćcowy
- ogień błyskawic, pochodni, świecy, zapalniczki
- ogień z niedopałka
- ogień pod blachą, pod kotłem
- ogień na kominku, na palenisku; ogień w kominie, w kominku, w palenisku, w piecu, w piecyku
- połykacz; blask; języki, płomień, słup, strużki, strugi, żywioł ognia
- sztafeta, sztuczki, zabawy, taniec z ogniem
- ogień buzuje, syczy
- krzesać, palić; zaprószyć; zmniejszyć ogień; połykanie ognia
- przypalać, przypiekać; buchać, huczeć, pluć, ziać ogniem
- prosić o ogień
- piec, postawić, przypalać, pyrkotać, trzymać na ogniu; hartować, spalić w ogniu
Cytaty
|
Olimpijski ogień zapłonął przy wtórze okrzyków zachwyconych i wzruszonych widzów. Wtedy po raz pierwszy poczułem wzruszenie. I jeszcze coś - wyjątkowość olimpiady. źródło: NKJP: Tomasz Raczek: Pies na telewizję, 1999 |
|
|
Zapalałaś ogień na kominku i czekałaś na Pawła. źródło: NKJP: Hanna Kowalewska: Tego lata, w Zawrociu, 1998 |
|
|
Damy Ognia zaprezentowały żonglerkę oraz sztuczki z ogniem. Pokaz był świetną zachętą dla młodych, którzy chcieliby pozyskać umiejętności cyrkowe [...]. źródło: NKJP: (j): Żegnaj lato na rok!, Nowiny Raciborskie, 2007-10-02 |
|
|
[...] byłeś w kinie [...], na ostatnim seansie i podałeś pudełko zapałek obcemu mężczyźnie, który cię prosił o ogień. źródło: NKJP: Wojciech Żukrowski: Kamienne tablice, 1996 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ogień |
ognie |
|
| D. | ognia |
ogni przestarz. ogniów |
|
| C. | ogniowi |
ogniom |
|
| B. | ogień |
ognie |
|
| N. | ogniem |
ogniami |
|
| Ms. | ogniu |
ogniach |
|
| W. | ogniu |
ognie |
Inne uwagi
Zwykle lp
2. pożar
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii temperatura i ogień
Połączenia
- groźny, gwałtowny, wielki ogień
- ogień na dachu, na poddaszu, na strychu; na łące, na polach, na terenie czegoś, na torfowiskach, na wysypisku, w suszarni, w warsztacie; ogień w budynku, w domu, w kamienicy, w magazynie, w przedpokoju; w altance, w altanie, w lesie, w puszczy
- ogień i dym, ogień i siarka
- ofiara; przyczyna, ściana, wybuch, źródło ognia
- lęk przed ogniem
- chlewnia, dach, dom, dorobek, kamienica, kiosk, wagon; łąki, poddasze, pole, tartak; śmierć w ogniu
- ogień bucha, dogasa, obejmuje coś, pochłania, pojawia się, przenosi się, rozprzestrzenia się, trawi, wybucha, wydobywa się
- bać się ognia
- dogasić/dogaszać, gasić, opanować, stłumić, ugasić; wzniecić, zobaczyć ogień; zwalczanie ognia
- płonąć ogniem
- zapanować nad ogniem; uciec, zabezpieczyć coś przed ogniem
Cytaty
|
Przypomnijmy, że gwałtowny ogień objął górną kondygnację budynku przy ul. Fredry, na której mieściło się studio MTK. źródło: NKJP: (ZIOB): Dlaczego spłonęła „kablówka”? Dziennik Polski, 2000-11-07 |
|
|
Wczoraj po południu dowiedzieliśmy się nieoficjalnie, że drugą ofiarą ognia był prawdopodobnie 29-letni mężczyzna, syn emerytowanego funkcjonariusza straży pożarnej. źródło: NKJP: Agnieszka Wykrota-Przysiwek: Dwie osoby zginęły w płomieniach, Echo Dnia, 2006-07-02 |
|
|
Strażacy walczyli z ogniem prawie cały dzień. [...] Pożar, który wybuchł w kamienicy na skrzyżowaniu ulic Solskiego i Wyspiańskiego, całkowicie zaskoczył mieszkańców. źródło: NKJP: Zbigniew Marecki, Marcin Prusak: Ogień zniszczył dobytek życia, 2006, prasa |
|
|
Drewno jest narodowym materiałem budowlanym Norwegów [...]. Drewno jest tu uszlachetnione, zaimpregnowane, zabezpieczone przed ogniem. źródło: NKJP: Jerzy Ciszewski: Z drewna, na wieki, Magazyn nr 6 dodatek do Gazety Wyborczej nr 35, 1994-02-11 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ogień |
ognie |
|
| D. | ognia |
ogni przestarz. ogniów |
|
| C. | ogniowi |
ogniom |
|
| B. | ogień |
ognie |
|
| N. | ogniem |
ogniami |
|
| Ms. | ogniu |
ogniach |
|
| W. | ogniu |
ognie |
Inne uwagi
Zwykle lp
3. ognisko
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii temperatura i ogień
Połączenia
- wesoły ogień; biwakowe, sobótkowe ognie
- blask, żar ognia
- skoki przez ogień
- palić, podsycać, rozniecić, rozpalić/rozpalać;
- siedzieć przed ogniem
- siedzieć przy ogniu
Cytaty
|
Wprawdzie sobótkowe ognie zgasły tam już dawno [...] ale dla ludzi starych wigilia św. Jana pozostała dniem niezwykłym, dniem dziwnych zjawisk w przyrodzie, czarów i wróżb. źródło: NKJP: Tomasz Chludziński: Świętojańska paproć, Weekend dodatek do Gazety Wyborczej nr 143, 1992-06-19 |
|
|
Mali artyści odtwarzali zabawy swych rodziców i dziadków [...]. Przedstawiali też scenki dawniej często widziane przy wiejskich zagrodach: palenie watry i skoki przez ogień. źródło: NKJP: (BES): „Gąski” w deszczu, Dziennik Polski, 2003-06-22 |
|
|
O dziewiątej piętnaście pójdziecie łowić ryby i polować, o jedenastej wrócicie, rozpalicie ogień i upieczecie upolowaną zwierzynę. źródło: NKJP: Wyprawa na wyspę, 1963, prasa |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ogień |
ognie |
|
| D. | ognia |
ogni przestarz. ogniów |
|
| C. | ogniowi |
ogniom |
|
| B. | ogień |
ognie |
|
| N. | ogniem |
ogniami |
|
| Ms. | ogniu |
ogniach |
|
| W. | ogniu |
ognie |
4. karabinowy
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK W SPOŁECZEŃSTWIE Wojsko i wojna broń
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | strzał |
Połączenia
- amerykański, afgański, niemiecki...; armatni, artyleryjski, działowy; ciężki, gęsty, gwałtowny, huraganowy, intensywny, morderczy, otwarty, silni; nieprzyjacielski ogień; ogień karabinowy, moździerzowy, muszkietowy; odwetowy, przeciwlotniczy, skrzydłowy, sojuszniczy
- ogień armaty, artylerii, automatów, baterii, broni, dział, granatników, karabinu maszynowego, moździerzy, muszkietów; bitwy, działań wojennych, nieprzyjaciela, obrony, obrońców, oddziałów, przeciwnika, snajperów, terrorystów, walk
- ogień z automatu, z broni, z dział, z kałasznikowów, z karabinu, z lufy, z moździerzy, z muszkietu, z pistoletu, ze strzelby
- miotacz; linia, strefa; siła ognia
- przerwać/przerywać, wstrzymać ogień; wstrzymanie ognia
- kierować, odpowiedzieć/odpowiadać, ostrzelać, strzelać, zaatakować, zniszczyć ogniem
Cytaty
|
Zaatakowano Niemców granatami, ogniem broni maszynowej i zwykłej. źródło: NKJP: Karol Mórawski: Kartki z dziejów Żydów warszawskich, 1993 |
|
|
Zaczęli coś do nas wołać, a potem oddali kilka strzałów, chyba w powietrze. Moi ludzie nie wytrzymali i odpowiedzieli ogniem. źródło: NKJP: Artur Górski: Magia „Sacro Arsenale”, 2006 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ogień |
ognie |
|
| D. | ognia |
ogni przestarz. ogniów |
|
| C. | ogniowi |
ogniom |
|
| B. | ogień |
ognie |
|
| N. | ogniem |
ogniami |
|
| Ms. | ogniu |
ogniach |
|
| W. | ogniu |
ognie |
Inne uwagi
Zwykle lp
5. gorączki
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Choroby i ich leczenie przyczyny, objawy i skutki chorób
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | uczucie |
Połączenia
- bolesny ogień
- ogień gorączki
- ogień w gardle, w piersi
Cytaty
|
Dusił się. Płuca rozsadzał bolesny ogień. źródło: NKJP: Mariusz Sieniewicz: Czwarte niebo, 2003 |
|
|
Slotzki spłonął w ogniu gorączki, w mgnieniu oka: nie jak świeże polano, ale jak belka mocno już wcześniej nadpalona, jak suchy brykiet węgla drzewnego. źródło: NKJP: Magdalena Tulli: W czerwieni, 1999 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ogień |
ognie |
|
| D. | ognia |
ogni przestarz. ogniów |
|
| C. | ogniowi |
ogniom |
|
| B. | ogień |
ognie |
|
| N. | ogniem |
ogniami |
|
| Ms. | ogniu |
ogniach |
|
| W. | ogniu |
ognie |
Inne uwagi
Zwykle lp
6. miłości
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA PSYCHICZNA Stany psychiczne człowieka emocje i uczucia
Połączenia
- katolicki, kaznodziejski, wewnętrzny ogień
- ogień cierpienia, emocji, głupoty, gniewu, miłości, nienawiści, niezadowolenia
- ogień w oczach
- rozpalić ogień
Cytaty
|
[...] to działanie musi pochodzić z pasji, musi być rodzajem wewnętrznego ognia, wynikać z głębokiego, wewnętrznego przekonania. źródło: NKJP: Katarzyna Woynarowska, Pornografia, czyli prostytucja w obrazkach!, 1998, prasa |
|
|
Czemu Cię kocham? - nie wiem. W mym sercu płonie ogień miłości i nic go już nie zgasi oprócz wzajemności. źródło: Internet |
|
|
Nikt mnie nie zmusi do udziału w komunistycznych wyborach! - krzyknął z ogniem w oczach Broniu [...]. źródło: NKJP: Jerzy Pilch: Pobożne życzenia, Magazyn nr 25 dodatek do Gazety Wyborczej nr 194, 1993-08-20 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ogień |
ognie |
|
| D. | ognia |
ogni przestarz. ogniów |
|
| C. | ogniowi |
ogniom |
|
| B. | ogień |
ognie |
|
| N. | ogniem |
ogniami |
|
| Ms. | ogniu |
ogniach |
|
| W. | ogniu |
ognie |
Inne uwagi
Zwykle lp
7. krytyki
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
KATEGORIE FIZYCZNE Cechy i właściwości materii jakość i intensywność
Połączenia
- ogień dyskusji, polemiki, pytań; krytyki; konfliktu, sporu; walki, wojny
- być, znaleźć się/znajdować się w ogniu czegoś
Cytaty
|
Organy unijne znalazły się pod ogniem krytyki z powodu ich rzekomej arogancji, izolacji od społeczeństw, lekceważenia trosk, obaw i aspiracji obywateli. źródło: NKJP: Jerzy Łukaszewski: O Polsce i Europie bez niedomówień, 2006 |
|
|
Po otrzymaniu szczegółowych instrukcji powróciłem do brygady, gdzie w ogniu pracy wypruliśmy sobie żyły do ostatniej kropli [...]. źródło: NKJP: Janusz Głowacki: Rose Café i inne opowieści, 1997 |
|
|
Natomiast czyta się protokół z tego spotkania bez wypieków na twarzy, bo rzeczywiście to są bardzo ogólne sformułowania, ognia dyskusji nieoddające. źródło: NKJP: Stenogram z 71. posiedzenia Komisji Śledczej, w dniu 8 października 2003 |
|
|
Każdy bramkarz, pewny swoich umiejętności, lubi być w ogniu walki. Chce, by pod jego polem karnym sporo się działo [...]. źródło: NKJP: Marcin Piątek: Szmata w budzie, polityka, 2009-04-18 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: m3
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | ogień |
ognie |
|
| D. | ognia |
ogni ogniów |
|
| C. | ogniowi |
ogniom |
|
| B. | ogień |
ognie |
|
| N. | ogniem |
ogniami |
|
| Ms. | ogniu |
ogniach |
|
| W. | ogniu |
ognie |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
+ | ogień | + |
CZEGO
|