Chronologizacja
Pochodzenie
psł. *žitьje
Rzeczownik abstrakcyjny z przyrostkiem *-ьje od imiesłowu biernego *žitъ (dziś w polszczyźnie tylko z przedrostkiem, np. z-żyty).
Zob. żyć
1. stan organizmu
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat zwierząt
CZŁOWIEK I PRZYRODA Świat roślin
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | stan |
Połączenia
- cenne życie
- życie człowieka, rośliny, zwierzęcia
- chronić, przedłużyć/przedłużać, ratować, uratować czyjeś życie; stracić, tracić; narażać, ryzykować życie
- obawiać się, troszczyć się o czyjeś życie
Cytaty
|
Woda jest nieodzowna do życia roślin, zwierząt i ludzi. [...] Niektóre organizmy mogą żyć bez powietrza, jednak bez wody jest to wykluczone. Woda jest nie tylko podstawą życia, lecz bierze również udział w wielu naturalnych procesach. źródło: NKJP: Janusz Nitecki: Woda i jej zanieczyszczenia - ekorozwój, Magazyn Puls Studenta, 2000-11 |
|
|
Uważnie oglądał dłonie zmarłych i patrzył na ślady na nadgarstkach. Ślady walki o życie. - Gdzie są ubrania ofiar? źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: 21:37, 2010 |
|
|
- Piękny kościółek ma ksiądz - złożyłem komplement w podziękowaniu za uświadomienie. - Piękny, piękny, tylko robaczywy. Dach może lada chwila runąć. Właściwie to ze względu na bezpieczeństwo powinien być zamknięty. Codziennie więc grzeszę przeciw piątemu przykazaniu. Narażam życie ludzi [...]. źródło: NKJP: Jan Grzegorczyk: Chaszcze, 2009 |
|
|
Przecież w ten sposób mógłby pan ostrzec ludzi o niebezpieczeństwie i uratować im życie! źródło: NKJP: Adam Barczyński: Ślepy los, 1999 |
|
|
Powiatowy inspektor nadzoru budowlanego, w obawie o zdrowie i życie ludzi, nakazał natychmiastową ewakuację lokatorów kamienicy ZGM. źródło: NKJP: R.Nadaj: Płońsk: Lokatorzy do siebie już nie wrócą, Tygodnik Ciechanowski, 2008-04-14 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | życie |
życia |
|
| D. | życia |
żyć |
|
| C. | życiu |
życiom |
|
| B. | życie |
życia |
|
| N. | życiem |
życiami |
|
| Ms. | życiu |
życiach |
|
| W. | życie |
życia |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
+ | życie | + |
(KOGO/CZEGO)
|
2. bytowanie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Bieg życia
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | egzystencja, żywobycie, żywot |
Połączenia
- krótkie, długie; całe; dorosłe; nowe; obozowe, klasztorne, więzienne, zakonne, żołnierskie; światowe; kawalerskie; ludzkie; wspólne; własne; duchowe, wewnętrzne; codzienne, normalne, zwyczajne, zwykłe; barwne, bujne, burzliwe, ciężkie, dobre, dostatnie, łatwe, pieskie, piękne, pracowite, rozwiązłe, samotne, skromne, spokojne, szczęśliwe, trudne, udane życie
- radość; filozofia, sens; smak; jakość, poziom, warunki; sposób, tryb; połowa, koniec; dzieje, historia; drogi życia
- znać; zmienić/zmieniać; spędzić/spędzać, toczyć, wieść; mieć; komplikować, obrzydzić/obrzydzać, ułatwić/ułatwiać, uprzykrzyć/uprzykrzać, utrudnić/utrudniać, zatruć/zatruwać; przegrać, marnować, zmarnować; opisywać; zakończyć życie
- opowiadać; rozmawiać o życiu
Cytaty
|
Życie wypełniały mi tłumaczenia. Z trzech języków - angielskiego, niemieckiego i francuskiego. Jako pracoholik nie zauważyłem nawet, kiedy przekroczyłem limit wieku na założenie rodziny. źródło: NKJP: Jan Grzegorczyk: Chaszcze, 2009 |
|
|
Może powinieneś sobie kupić jakieś zwierzątko. Przynajmniej wprowadzałoby jakieś urozmaicenie do twojego życia. źródło: NKJP: Adam Barczyński: Ślepy los, 1999 |
|
|
Moje życie jest wspaniałe. Takie lekkie, bez problemów. źródło: NKJP: Manuela Gretkowska: Namiętnik, 1998 |
|
|
Ma pan na pewno różne swoje przyzwyczajenia, ja nie chcę mówić „wady”, przyzwyczajenia. To wszystko wyjdzie dopiero w takim normalnym, codziennym życiu. źródło: NKJP: Dariusz Banek: Samo życie Odcinek 294, rękopis |
|
|
Przepraszam. „Chyba będę przepraszać do końca życia”, pomyślał. źródło: NKJP: Marek Krajewski, Mariusz Czubaj: Róże cmentarne, 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | życie |
życia |
|
| D. | życia |
żyć |
|
| C. | życiu |
życiom |
|
| B. | życie |
życia |
|
| N. | życiem |
życiami |
|
| Ms. | życiu |
życiach |
|
| W. | życie |
życia |
Inne uwagi
Zwykle lp
3. witalność
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CZŁOWIEK JAKO ISTOTA FIZYCZNA Określenia fizyczności człowieka sprawność i wydolność organizmu
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | energia |
Połączenia
- pełny życia
- nabrać życia
Cytaty
|
Dwie wyzywające, pewne siebie, pełne życia, uśmiechnięte blondynki i ktoś jeszcze. Ktoś, kto stał się moją obsesją. źródło: NKJP: NKJP: Marek Krajewski, Mariusz Czubaj: Róże cmentarne, 2009 |
|
|
- Jest we mnie życie, poczułam to wyraźnie dzisiaj. Wszystko dzięki tobie. źródło: NKJP: Jan Grzegorczyk: Chaszcze, 2009 |
|
|
Ocknęła się natychmiast. Jej zastygłe w bezruchu ciało nabrało życia. Podbiegła do mnie i nim zdołałem cokolwiek uczynić, pocałowała mnie szybko w usta. źródło: NKJP: Jacek Głębski: Droga do Ite, 2006 |
|
|
Ach, cóż to był za klient. Życie wprost tryskało z niego. Zmieniał kapelusze podobnie jak kobiety, żeby tak powiedzieć. źródło: NKJP: Wiesław Myśliwski: Traktat o łuskaniu fasoli, 2007 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | życie |
życia |
|
| D. | życia |
żyć |
|
| C. | życiu |
życiom |
|
| B. | życie |
życia |
|
| N. | życiem |
życiami |
|
| Ms. | życiu |
życiach |
|
| W. | życie |
życia |
Inne uwagi
Zwykle lp
4. na obcej planecie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA
Połączenia
- oaza życia
- życie tętni, wre gdzieś
- coś tętni życiem
Cytaty
|
Chwilę dłużej pozostają studenci, którzy sprytnie ewakuują się w momencie, kiedy jesień zmienia chemię powietrza na tyle, że czuć ją wyraźnie, jest jednak wciąż młoda i daje się znieść. Jeszcze moment, a życie ucieknie do wnętrz - knajpy zmienią się w oazy życia, pomogą przetrwać ponure wieczory, w cieple, hałasie, zaduchu piwa i papierosów zapomnieć o chłodzie. źródło: NKJP: Michał Olszewski: Chwalcie łąki umajone, 2005 |
|
|
Poczułem jakąś niestosowność. Za oknem widziałem biegające dzieciaki, życie, a ja szukam śladu samobójcy... źródło: NKJP: Jan Grzegorczyk: Chaszcze, 2009 |
|
|
Gdy wieczorami większość Stenkovacu pogrąża się w ciemności, gdzieniegdzie wre życie: w garnczku buzuje kawa, pali się lampka. Dookoła mężczyźni ćmią papierosy. źródło: NKJP: Leszek K. Talko: Macedonia. Jak się handluje z uchodźcami, Gazeta Wyborcza, 1999-04-27 |
|
|
W ośrodku „Fregata” tętniło życie. Donżuan i pani w afrykańskiej spódniczce wychodzili gdzieś razem. źródło: NKJP: Marek Krajewski, Mariusz Czubaj: Róże cmentarne, 2009 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | życie |
życia |
|
| D. | życia |
żyć |
|
| C. | życiu |
życiom |
|
| B. | życie |
życia |
|
| N. | życiem |
życiami |
|
| Ms. | życiu |
życiach |
|
| W. | życie |
życia |
Inne uwagi
Zwykle lp
5. utrzymanie
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
CODZIENNE ŻYCIE CZŁOWIEKA
Relacje znaczeniowe
| synonimy: | chleb, chleb powszedni, chlebuś, utrzymanie |
Połączenia
- wydawać, zarabiać na życie
Cytaty
|
Pisałem ludziom podania do władz. Zarabiałem w ten sposób na życie - charczał więzień. źródło: NKJP: Zdzisław Smektała: Chcica czyli Billie Holiday to kurwa: poemat romantyczny, 2006 |
|
|
Zapakowałam 10-letniego syna i tak znaleźliśmy się w Brukseli. Jako polityczni uchodźcy. Był 1958 rok.[...] Ale życie kosztuje. Wszędzie. Pierwsze miesiące, a nawet lata, nie były łatwe. Przez jakiś czas pracowałam u ludzi jako służąca. źródło: NKJP: Elwira Kucharska: Siła przyciągania, czyli polskie losy, 2008 |
|
|
Otrzymują renty socjalne w wysokości 418 złotych. – Wszystko wydajemy na życie – mówi Daniel. – A i tak jest ciężko, najgorzej z wyżywieniem. źródło: NKJP: Ilona Parejko: Miejsca czekają, Słowo Polskie Gazeta Wrocławska, 2005-02-17 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | życie |
życia |
|
| D. | życia |
żyć |
|
| C. | życiu |
życiom |
|
| B. | życie |
życia |
|
| N. | życiem |
życiami |
|
| Ms. | życiu |
życiach |
|
| W. | życie |
życia |
Inne uwagi
Zwykle lp
6. działalność
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Relacje znaczeniowe
| hiperonimy: | działalność |
Połączenia
- życie artystyczne, gospodarcze, literackie, naukowe, osobiste, polityczne, prywatne, publiczne, religijne, rodzinne, rzemieślnicze, towarzyskie, uniwersyteckie, zawodowe; miłosne, płciowe, seksualne, uczuciowe
- dziedzina życia
Cytaty
|
Kiedy salonowa matrona zaczyna ci prawić o swobodzie życia seksualnego i prawić o twojej odpowiedzialności za los zbieraczy orzeszków ziemnych - to znak: najwyższy czas, abyś ślubował czystość i odniósł się do zbieraczy orzeszków z największą obojętnością. źródło: NKJP: Stanisław Mrożek: Jak zostałem filmowcem, 2004 |
|
|
Naszą walkę o naprawę państwa i wyeliminowanie z życia publicznego przestępczych, związanych z poprzednią władzą układów, będziemy prowadzić nadal. źródło: NKJP: Jacek Rębacz: Zakopane: sezon na samobójców, 2006 |
|
|
Dawno temu za murami grodów tętniło rzemieślnicze życie, z kuźni buchał dym i niósł się metaliczny dźwięk młota uparcie demolującego kowadło. źródło: NKJP: Michał Olszewski: Chwalcie łąki umajone, 2005 |
|
|
Pokój był duży, chociaż nie taki, jak ogromne hangary, w jakich nowa władza lubiła wydawać zarządzenia i dekrety. Jednokolorowy szarością, obcy rodzinnemu życiu. źródło: NKJP: Zdzisław Smektała: Chcica..., 2006 |
|
|
[...] już kilka lat temu o seminarium na Żoliborzu zrobiło się głośno, gdy okazało się, że kilku kleryków uczestniczy nadzwyczaj aktywnie w życiu towarzyskim. źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: 21:37, 2010 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | życie |
życia |
|
| D. | życia |
żyć |
|
| C. | życiu |
życiom |
|
| B. | życie |
życia |
|
| N. | życiem |
życiami |
|
| Ms. | życiu |
życiach |
|
| W. | życie |
życia |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
|
+ | życie | + |
JAKIE
|
7. firmy
Definicja
Kwalifikacja tematyczna
ATEMATYCZNY
Połączenia
- długie, długoletnie, krótkie; dalsze; drugie życie
- życie banku, firmy, kopalni, seminarium, stoczni, szkoły, szpitala; Krakowa, Poznania, Warszawy; miasta, wsi; ustawy; maszyny, przedmiotu, rzeczy, samochodu
- przedłużyć czemuś życie
Cytaty
|
Seminarium duchowne w okolicach Placu Krasińskich jest moim własnym wymysłem, jakkolwiek liczne opowieści z życia seminariów pochodzą od osób dobrze zorientowanych w tej kwestii. źródło: NKJP: Mariusz Czubaj: 21:37, 2010 |
|
|
Ellypse został tak zaprojektowany, by ułatwić demontaż oraz sortowanie części przeznaczonych do recyklingu po zakończeniu cyklu życia samochodu. źródło: NKJP: (J.S.): Renault ellypse: Gazeta Wrocławska, 2002-10-09 |
|
|
W życiu firmy zaczął się nowy, niełatwy okres. Daleko idąca ingerencja władz niemieckich podporządkowywała polski przemysł, handel i rolnictwo własnym potrzebom i planom związanym z prowadzoną przez Rzeszę wojną. źródło: NKJP: Feliks Jabłkowski: Dom Towarowy Bracia Jabłkowscy: romans ekonomiczny, 2005 |
|
|
Tym imieniem Południowy Koncern Węglowy ochrzci nowy szyb w kopalni Sobieski w Jaworznie, który ma przedłużyć życie kopalni o 30 lat. źródło: NKJP: Anna Zielonka: Grzegorz przedłuży życie kopalni o 30 lat, Dziennik Zachodni, 2010-02-27 |
|
|
Na tym tle chciałbym jeszcze poczynić trzy uwagi. Dotyczą one już materii pozaustawowej, ale są istotne z naszego punktu widzenia i wiążą się z życiem ustawy, z jej funkcjonowaniem. źródło: NKJP: Sprawozdanie stenograficzne z obrad Sejmu RP z dnia 10.05.1995 |
Odmiana
część mowy: rzeczownik
rodzaj gramatyczny: n2
| liczba pojedyncza | liczba mnoga | ||
|---|---|---|---|
| M. | życie |
życia |
|
| D. | życia |
żyć |
|
| C. | życiu |
życiom |
|
| B. | życie |
życia |
|
| N. | życiem |
życiami |
|
| Ms. | życiu |
życiach |
|
| W. | życie |
życia |
Inne uwagi
Zwykle lp
Składnia
|
|
+ | życie | + |
(CZEGO)
|